Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) προειδοποίησε ότι η άνοδος των τιμών της ενέργειας , που προκαλείται από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, θα επηρεάσει τις οικονομικές προοπτικές της Βόρειας Μακεδονίας και θα εντείνει εκ νέου τις πληθωριστικές πιέσεις.
Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του ΔΝΤ, η αύξηση του ΑΕΠ αναμένεται να επιβραδυνθεί στο 3,1% το 2026 (από 3,8% που υπολογίζει η κυβέρνηση της χώρας), ενώ η άνοδος των παγκόσμιων τιμών του πετρελαίου θα ωθήσει τον πληθωρισμό σε περίπου 4,5% το 2026 (έναντι 2,5% που υπολογίζει η κυβέρνηση).
Οι υψηλές τιμές του πετρελαίου αυξάνουν τις εισαγωγές και το έλλειμμα
Λόγω των αυξημένων εισαγωγών ενέργειας, το ΔΝΤ εκτιμά ότι το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών θα διευρυνθεί στο περίπου 5% του ΑΕΠ το 2026. Με την αναμενόμενη σταθεροποίηση των παγκόσμιων αγορών βασικών προϊόντων, το έλλειμμα αυτό θα μειωθεί σταδιακά σε περίπου 3% του ΑΕΠ μεσοπρόθεσμα.
Η κυβέρνηση της Βόρειας Μακεδονίας μείωσε προσωρινά τον ΦΠΑ στα καύσιμα από 18% σε 10% και αποδέσμευσε ποσότητες καυσίμων (μαζούτ) από τα κρατικά αποθέματα για τον έλεγχο του κόστους παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Ωστόσο, το ΔΝΤ πιστεύει ότι οι γενικευμένες επιδοτήσεις είναι αναποτελεσματικές και οπισθοδρομικές, γι’ αυτό και συνιστά σταδιακή επαναφορά του ΦΠΑ στα καύσιμα στο 18%. Η στήριξη της κυβέρνησης, σύμφωνα με το ΔΝΤ, θα πρέπει να είναι στοχευμένη και να απευθύνεται κυρίως σε ευάλωτα νοικοκυριά και κοινωνικές ομάδες, μέσω των υφιστάμενων κοινωνικών προγραμμάτων.
Δημοσιονομική πολιτική και δημόσιο χρέος
Το ΔΝΤ χαιρετίζει τη δέσμευση της κυβέρνησης της Βόρειας Μακεδονίας να μειώσει το δημοσιονομικό έλλειμμα στο 3,5% του ΑΕΠ έως το 2026, αλλά προειδοποιεί ότι χωρίς συγκεκριμένες φορολογικές μεταρρυθμίσεις, το έλλειμμα θα μπορούσε να φτάσει το 4,2% του ΑΕΠ.
Η αύξηση των τιμών της ενέργειας και η ισχυρή εγχώρια ζήτηση, σύμφωνα με το ΔΝΤ, δικαιολογούν περαιτέρω αυστηροποίηση της νομισματικής πολιτικής. Το ΔΝΤ προτείνει προς την Κεντρική Τράπεζα της Βόρειας Μακεδονίας (NBRSM) να αυξήσει το επιτόκιο αναφοράς και να απορροφήσει περισσότερη ρευστότητα. Το τραπεζικό σύστημα στη χώρα, σύμφωνα με το ΔΝΤ παραμένει σταθερό και επαρκώς κεφαλαιοποιημένο, αλλά η ταχεία αύξηση των δανείων για ακίνητα και οι υψηλές τιμές στην αγορά κατοικίας απαιτούν αυξημένη εποπτεία.
Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και ενέργεια
Το ΔΝΤ τονίζει ότι οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις – στο δικαστικό σύστημα, στην αγορά εργασίας, στη διαχείριση κρατικών επιχειρήσεων και στον ενεργειακό τομέα – είναι το κλειδί για την αύξηση της παραγωγικότητας και του ΑΕΠ.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ενεργειακό τομέα, όπου οι απώλειες της κρατικής εταιρείας παραγωγής ηλεκρικής ενέργειας- ESM- και τα επιδοτούμενα τιμολόγια αναδεικνύουν την ανάγκη για καλύτερη διακυβέρνηση, διαφάνεια και σταδιακή ευθυγράμμιση των τιμών με το κόστος, καθώς και με κοινωνική προστασία για τις ευάλωτες κατηγορίες.
